MISSA BREVIS

The Joy of Creation

CHRIS CHRISTOFFELS & JOSÉ ROLAND

NEWS

CONTACT

In situ multimedia creation

SACRED MUSIC AND LIGHT INSTALLATION

Brussels' Cathedral and Conservatory, Festival Grande Musica in Chiesa, Rome

Brussels, October 2002, March 2004, Rome, December 2005

Nl

Fr

En

Thema en uitgangspunt

Enra Metdepenninghen

Journaliste

 

"De Vreugde van de Schepping" is de naam die componist Chris Christoffels koos voor zijn

"Missa Brevis", speciaal geschreven voor de Artiestenmis in de Kathedraal van Brussel.

 

Deze mis, een initiatief van Eerwaarde Vader Michiels, Aalmoezenier van de Artiesten werd voor het eerst opgedragen op 3 oktober 1971 en wordt nu traditioneel gevierd op de laatste zondag van november. Op vraag van Eerwaarde Vader Henri Lambert, de huidige Aalmoezenier van de Artiesten, moeten de missen het louter sacrale overstijgen en uitzonderlijke cultuurmomenten worden.  Vandaar een speciaal voor deze gelegenheid geschreven compositie. Chris Christoffels koos voor een "Missa Brevis", letterlijk een "korte mis" die een aantal delen uit het ordinarium bundelt.  In de zeventiende en achttiende eeuw beperkte men zich voornamelijk tot het Kyrie en het Gloria en dit gewoonlijk voor gebruik  in Lutheraanse diensten.

 

In de twintigste eeuw gebruikte men de omschrijving "Missa Brevis" voor missen van beperkte omvang, dikwijls alleen begeleid door het orgel. De "Missa Brevis" van Chris Christoffels is gebaseerd op de vier grote momenten van de mis-viering: Kyrie, Gloria, Sanctus Benedictus, en Agnus Dei in hun originele Latijnse vorm.  Ze werd geschreven voor vier klassieke zangers, strijkers en orgel.  De symboliek van het getal vier werd ook in de muziek doorgetrokken.  Op die manier fungeren de vier Evangelisten als "nieuwe boodschappers" van een eeuwenoude traditie en krijgt de partituur een symbolische waarde, die het publiek naar eigen inzicht of referentiepunten kan interpreteren.

 

Dit uitgangspunt verandert niets aan de wezenlijke bestanddelen van een traditionele mis.  Maar het hele gebeuren krijgt daardoor wel een nieuwe impuls en kan aanzetten tot nadenken in een actuele context. "Vreugde van de Schepping", vreugde van de componist als creatief kunstenaar, vreugde van de musici en alle uitvoerenden, vreugde van het publiek dat dit alles meebeleeft en als het ware mee vorm geeft.  Vreugde die allen kunnen ervaren, die hun steentje bijdragen, hoe bescheiden ook, tot een wereld in beweging waarin de mens met zijn vreugde en leed, hoop en vertrouwen, idealen en realisaties, centraal blijft staan.

 

"De Vreugde van de Schepping" klinkt ook reeds duidelijk in het aanvangs-Kyrie.  Daarin worstelen de vier zangstemmen met de mineurtonen van de strijkers en het orgel om geleidelijk aan de bovenhand te halen en in grote toonaarden te eindigen.  Zelfs als in het Gloria en het Sanctus Benedictus vaker grote toonaarden weerklinken, blijven, in functie van de tekst, nog heel wat atonale wrijvingen bestaan.  Zelfs sacrale muziek moet de onzekere tijdsgeest durven uitdrukken, meent Chris Christoffels.  De vier eeuwenoude en toch actuele boodschappers vertolken de traditionele Latijnse tekst in een hedendaagse muzikale expressievorm.  Dit gebeurt met de hand voor de mond bij de aanvang van het Kyrie, omdat ze hun schuld nauwelijks durven bekennen.  Met zuchten en schokken enkele maten verder, als tribale klaagzangen.  Met gevoel voor hedendaagse percussie en sampletechniek als zij tijdens het Sanctus als trompetten hun Hosanna aanheffen.  Maar ook vol emotie en bange verwachtingen wanneer ze, op het einde van  het Agnus Dei, eindelijk in harmonie het "dona nobis pacem" prevelen.

 

In elk van de vier delen staat een Evangelist centraal, bij de uitvoering in de Kathedraal gekleed in zijn symbolische kleur.  Het "Kyrie" is de aanzet voor de Engel, of de Jonge Man (Mattheüs - maagdelijk wit) om vanuit het moeras van erkende schuld de mens voor het Aangezicht van God te brengen.  Chris Christoffels vertrouwde die partij toe aan een counter-tenor met een natuurlijk timbre.  In het "Gloria" somt de Stier (Lucas - vuurrood) met woeste kracht en de stem van een mezzo-sopraan, de argumenten op waarmee we rekening moeten houden om De Schepper te loven. In het "Sanctus Benedictus" is het de Arend (Lucas  - hemelsblauw) die hoog in de lucht met een soort gevleugelde, overkoepelende zang van een sopraan de goddelijke Verheerlijking uitbazuint. De Leeuw (Marcus- goudgeel) tenslotte voert ons van de duisternis van het "Kyrie" naar het "Agnus Dei" en smeekt er met sonore basstem bij het "miserere nobis" om de Eeuwige Vrede.

 

Voor Chris Christoffels was de compositie van deze "Missa Brevis" een uitdaging om zijn grenzen te verleggen en biedt de uitvoering ervan in de Brusselse Kathedraal de kans om de muziek en wat ze inhoudt, ook visueel in de ruimte uit te drukken.

Point de départ

Baron Jacques Franck

Journalist et Ancien Directeur ‘La Libre Belgique’

 

La musique de cette <Missa Brevis> ( par contraste avec la <Missa solemnis> qui permet des répétitions et des ornements sans fin) trouve sa source dans ce que peut inspirer à un compositeur la joie de créer.

 

Une joie que peuvent partager les artistes qui, par le chant, la danse, le pinceau, la plume, le ciseau cherchent à traduire  la beauté du monde, la présence de Dieu, les bonheurs et les tourments des hommes. Une joie que peuvent partager les savants, les mathématiciens, les ingénieurs, les architectes qui cherchent à comprendre, compléter, corriger les produits, les lois, les matériaux de la nature. Une joie que peuvent partager les parents qui transmettent la vie et élèvent leurs enfants, les enseignants qui les instruisent, les médecins et les infirmiers qui guérissent et qui soignent.

 

Invité à composer une messe pour la Messe des Artistes, Christophe Christoffels a coulé son inventivité et sa sensibilité dans le déroulement du rite et l'antiquité  de la langue latine. Ses plus illustres prédécesseurs n'ont pas agi autrement. Une règle ne limite que les faibles.

A chacun sa prière. Aux quatre temps forts musicaux de la Messe :le Kyrie, le Gloria, le Sanctus et l'Agnus Dei, Christoffels fait correspondre les quatre Evangelistes, ou messagers de la Bonne Parole. Et conformémsnt à une tradition  qui remonte à St Irénée au deuxième siècle, il leur associe les quatre Vivants de l'Apocalypse, qui entourent le trône de Dieu et lui rendent grâce pour son œuvre créatrice: leur expression iconologique (  l'aigle, le lion,  le taureau, l'homme) symbolisent ce qu'il y a de plus noble, de plus sage, de plus fort et de plus agile dans la création. Quatre est aussi le chiffre symbolique du Cosmos, en raison des quatre éléments: l'air, l'eau, la terre et le feu. A cette division quadripartite correspondent musicalement des sons et des couleurs qui, transcendant le texte sacré de la liturgie catholique, atteignent à une résonnance universellee.

 

Voici :

 

- Matthieu, l'Homme, la couleur blanche, une voix de contre- tenor, pour chanter un Kyrie qui supplie Dieu de pardonner les péchés des hommes, de leur pardonner ce qu'ils ont fait de la Terre:  nature dégradée, forêts asphyxiées, animaux exterminés, villes polluées, enfants exploités, pauvreté mondialisée, guerres renouvelées, aliments trafiqués…;

 

- Luc, le Taureau, le rouge, le mezzo- soprano, qui clame avec une force éclatante et joyeuse les raisons de glorifier le Créateur, en particulier, dirions- nous, d'avoir donné à l'homme ce qui le distingue de toutes les autres créatures, la liberté;

 

- Jean, l'Aigle, l'azur, le soprano, qui proclame haut et fort que saint, saint, saint, trois fois saint est le Seigneur, mais comment, en l'écoutant, ne nous demanderions- nous pas comment rendre un peu plus saints les hommes;

 

- Marc, le Lion, l'or, la basse, qui implore l'Agneau  de Dieu, Agnus Dei, d'avoir pitié des hommes et de leur donner la paix, - la paix  qui réconcilie , la paix qui permet de réparer les torts commis, de guérir la nature mutilée, de semer et de récolter les moissons à venir, de fournir à tous l'eau et le pain,  d'émanciper les femmes, de protéger et instruire les enfants. Oui, Seigneur, donne nous la Paix.

 

La magnifique éloquence des voix, seules émanations du corps qui soient  à la fois  <totalement charnelles, entièrement psychiques> ( Lydia Flem) , la vibration généreuse des cordes, le souffle sonore de l'orgue, élèvent une prière qui est tantôt méditation, tantôt interpellation, tantôt volonté d'espérance. Les ruptures mélodiques, les rythmes percutants, les dissensions atonales de la modernité,  se mêlent et s'affrontent dans un langage musical à la fois accessible et bouleversant. Un langage d'aujourd'hui qui joue des oppositions et des contrastes, comme pour mieux rassembler ceux qui l'écoutent.

 

 

 

Chris Christoffels has been approached by Father Henri Lambert to write the music for the artists’ mass at Brussels’ Saint Michel and Gudule Cathedral, a yearly tradition dating back to 1971.

 

Written for four voices, the organ and a string septet, Chris Christoffels’ Missa Brevis (as opposed to Missa Solemnis, which is longer and more exalted), bursts with energy and inventiveness, and displays Chris’ special interest in transcendence.

 

The number four, says Chris, plays a fundamental role in its structure and imagery – starting with the four movements (Kyrie, Gloria, Sanctus and Agnus Dei), echoed by the four voices, and the evocation of the seasons, the elements, the points of the compass, the creatures of the Apocalypse. Those four movements are also visualised by four lighted cubes.

 

Chris found it stimulating to work with the age-old musical structure, and the Latin words. Into this, he has attempted to introduce more temporal elements –some of the dissonance of our age.

 

 

 

 

Kyrie  Eleison                                      5‘ 21‘’

Gloria in Excels s Deo                         4‘ 59‘’

Offertory                                             5‘ 19‘’

Sanctus BenedIctus                            5‘ 24‘’

Agnus Dei                                           6  41‘’

Communion                                        5‘ 10‘’

 

Total timing                                      33‘ 04‘’

 

MISSA BREVIS, Brussels' Saint Michel and Gudule Cathedral, Novmber 2002

Music Chris Christoffels & José Roland Conductor Soren Nils Eichberg Soprano Aquila Rosa Brandao Mezzo Soprano Taurus Beata Morawska  Counter Tenor Angelus Luc de Meulenaere Bass Leo Paul Gérimon Strings THE FORMS COLLECTIVE  I Musici Brucellensis Direction  Jean-Michel Alexandre  Organ Gerhard Grenzing 2000 Xavier Deprez  Video assistance Wim Daniels Setting Olivier Waterkeyn

PRESS

This creation was made possible with the support of

back to page

© ART2THINK